Górnosląski Park Etnograficzny

Skansen znajdujący się w południowo – zachodniej części Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie zajmuje 25 ha. Z czego teren ekspozycyjny wynosi 22 ha. Jego historia sięga końca lat 30-tych XX w.

Fot. Silesia Media

Zobacz galerię zdjęć

Lokalizacja skansenu początkowo planowano na terenie Parku Kościuszki w Katowicach. W 1938 roku przeniesiono tam dwa drewniane obiekty: kościół p.w. św. Michała Archanioła z Syryni (ok. 1510 r.) oraz spichlerz dworski z Gołkowic (1688 r.) Z inicjatywą zrealizowania śląskiego skansenu w Parku Kościuszki wyszedł ówczesny dyrektor Muzeum Śląskiego w Katowicach oraz wojewódzki konserwator zabytków dr Tadeusz Dobrowolski. Zamierzono umieścić w parku typowe chaty wraz z obejściem gospodarskim.

Po 1945 roku prawdopodobnie z powodów ideologicznych zaniechano budowy skansenu w Parku Kościuszki. Idea utworzenia skansenu śląskiego powróciła w1952 roku podczas Walnego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Katowicach. Tematyka śląskiego skansenu obejmować miała Górny Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie. Oddział Śląski, który zorganizował ten zjazd, zgłosił projekt utworzenia muzeum na wolnym powietrzu tj. skansenu na terenie Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie. Sprawę śląskiego skansenu otoczył szczególną troską wiceprzewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach płk. Jerzy Ziętek oraz wojewódzki konserwator inż. Mieczysław Romański.

Planowany skansen miał gromadzić 90 obiektów drewnianej architektury z terenu województwa katowickiego i opolskiego. W latach 1956-1963, prowadzono prace polegające na wytypowaniu obiektów, przygotowaniu do nich pełnej dokumentacji etnograficznej i architektonicznej. Nad całością pracy kierowała Sekcja Skansenu Tymczasowego przy Komisji Etnograficznej Śląskiego Instytutu Naukowego.W 1959 roku podjęto decyzję o budowie Muzeum Wsi Górnośląskiej w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie. Projekt został opracowany przez dr Anzelma Grzywodę i mgr Marię Bytnar – Suboczową.

Teren przyszłego skansenu stwarzał różnorodne problemy, ponieważ skansen usytuowany został w samym centrum przemysłowego Śląska, dlatego na początku obszar ten poddano szerokiej rekultywacji. Na nieurodzajnej glebie posadzono tysiące drzew, głównie liściastych. Obrzeża skansenu ogrodzono zielenią, głównie topolami, w celu utworzenia parawanu, łagodzącego agresywność przestrzeni otaczającej muzeum..
W 1964 roku przeniesiono dwa pierwsze obiekty – wiatrak z Grzawy (pocz. IX w.) oraz spichlerz plebański z Warszowic (poł. XV w.) Niestety, po przeniesieniu tych obiektów prace zostały przerwane na okres 5 lat. Delegacja partyjno – rządowa wizytując WPKiW w Chorzowie uznała za niecelową budowę takiej placówki, gdzie jednym z obiektów będzie kościół.

W 1969 roku nastąpiła zmiana z Muzeum Wsi Górnośląskiej na Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie. Powołanie samego muzeum nastąpiło 1 sierpnia 1974 roku, łącznie z nadaniem statutu. W maju 1975 roku po przeniesieniu 33 wytypowanych obiektów, udostępniono skansen zwiedzającym.

Celem Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie jest zobrazowanie całokształtu życia ludności wiejskiej na Górnym Śląsku i Zagłębiu Dąbrowskim w przekroju historycznym i społecznym poprzez zbieranie i pokazywanie jej dorobku w zakresie architektury, sztuki, kultury materialnej, społecznej i duchowej. Założenia skansenu poddawano wielokrotnym modyfikacjom w zależności od czasu i lokalizacji. Podobnie stało się ze statutem., który zmieniano dwa razy. Po 1975 roku obszar zainteresowań skansenu znajdował się na terenie województw: bielskiego, częstochowskiego i katowickiego. Obecnie jest to obszar w jednym województwie śląskim. Wyodrębniono na terenie skansenu z obszaru województwa katowickiego dwa regiony: Górny Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie.

W ramach Górnego Śląska wyodrębniono pięć podregionów: Beskid Śląski, Podgórski, Pszczyńsko-Rybnicki, Przemysłowy, i Lubliniecki. Budownictwo wiejskie jest reprezentowane w skansenie przez architekturę świecką i sakralną, budynki chłopskie i folwarczne, użyteczności publicznej oraz tzw. mała architekturę. W skansenie znajdują się budowle przemysłu wiejskiego i rzemiosła. W skansenie początkowo znajdowały się 33 obiekty, obecnie jest ich 57. Do przeniesienia i zrekonstruowania pozostały 33 obiekty.

W krajobrazie łąk i pól na terenie skansenu usytuowano 14 zagród chłopskich. Budynki w zagrodach (chałupy, chlewy, stodoły, owczarnie i szopy) zestawione są zgodnie z miejscową tradycją i wiedzą o dawnych ich układzie, a wnętrza mieszkalne i gospodarcze wyposażone są w meble, sprzęty codziennego użytku i narzędzia pracy; obiekty sakralne (kościół, kapliczki); obiekty użyteczności publicznej (karczma, areszt sołecki); obiekty przemysłowo – rzemieślnicze (garbarnia, kuźnia, wiatrak, młyn wodny). Odrębny zespół tworzą spichlerze dworskie: obiektem scalającym poszczególne części ekspozycji jest kościółek p.w. Józefa Robotnika, położony w centralnym miejscu skansenu.

W skansenie chorzowskim urządza się czasami spotkania z folklorem. Popularyzacja folkloru odbywa się w ramach organizowanych imprez. Od 2000 roku skansen organizuje imprezy jednodniowe: „Dzień miodu” i „Dzień chleba”. Na terenie skansenu odbywają się lekcje adresowane do uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych, na których uczniowie poznają różne zawody rzemieślnicze, warsztaty z narzędziami i gotowymi wyrobami.

Dane teleadresowe:

Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie
ul. Parkowa 25
41-500 Chorzów

Tel: (0-32) 241-07-18, 241-55-01

Oficjalna strona internetowa: http://www.skansen.chorzow-online.pl/historia.html

Galeria zdjęć (14): Chorzów - Skansen
fot. Silesia Media